优范网 古籍史书 读史方舆纪要

《读史方舆纪要》川渎异同序

作者:顾祖禹

水源于山者也,山附于水者也。水源于山,则水之源不异;山附于水,则水之流不异。如是,则曷异乎尔?曰:源不异而流不能不异,流之大势或不异,而其间浸淫、淤阏、升沉、迁改之迹,亦不能不异。是故言郡邑而不详其山川,言山川而不考其同异,未可云辨于方舆者也。《禹贡》以山川源委条贯于九州之次,一经一纬,灿若列眉。《职方》诸书,未有继之者也。司马迁著《史记》,昔人称其明于山川条列,然所记载,仅错见于群篇之中,而《河渠》一书,未为详核。班固志《地理》,复为《沟洫志》,沟洫何必不在地理中与?其于江、汉、淮、济,何以略而不书与?后世言川渎者,则纡回复乱,如棼丝之不可理也。志郡邑者,则凌杂剥裂,如累砾之不可辨也。《唐六典》叙十道山川,推本《职方》,而未能远法《禹贡》。故于川渎源流,未遑综论于十道之后。郑氏《通志》自谓准《禹贡》以理川源,本《开元十道图》以续今古。予尝读其书,以为不足以实其言也。今所诠次,大略本之《禹贡》遗意。其间略者详之,阙者益之,旧迹新途,判然杂合者,则分别而书之。言川渎而不言山者,以川渎之异多,而山之异少也。嗟乎!其间盖有天事焉,有人事焉。大河之日徙而南也,济渎之遂至于绝也,不可谓非天也?开凿之迹,莫盛于隋,次则莫盛于元。其间陂ヌ堙障,易东西之旧道,为南北之新流,几几变天地之常矣,又何从而验其为氵、沮、济、漯之故道也哉?说者曰:《禹贡》导川,先及黑、弱,而今别为西裔之川。洛、渭次于四渎之后,而今目为一方之水。济川虽绝,诸家皆载其源流,而竟视为枯渎。盘江悬隔岭表,于禹迹何与焉?漕渠一时之制耳,恐非万世之经也。海运特元人故辙,何容附于川渎之后?乃犹谓无倍于《禹贡》所未解也。曰:《易》不云乎?观其会通,行其典礼,圣人所以经世而善俗也。夫时势迁流,姑勿论矣。即《禹贡》以来四千年间,其为山崩泽竭、地震川移之类,亦不知凡几也。《诗》有之曰:百川沸腾,山冢卒崩。高岸为谷,深谷为陵。是以王横有九河湮没之言,班固有商竭周移之慨。使神禹生于今日,亦必不能执《禹贡》之旧文绳今日之山川矣。子犹欲规规而索之,毋乃不知晦朔与春秋乎!诚欲识古今之因革,究天地之变通,亦于其所以异者求之可已。
卷一百二十三 贵州四 目录 卷一百二十四 川渎一
友情链接: WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版 WhatsApp网页版